Dự án nghìn tỷ thua lỗ: Bất thường từ một vài khoản đội vốn khủng

<div>Sau thời điểm “đầu xuôi đuôi lọt” ở các phần đấu thầu, nhà thầu EPC bắt tay triển khai thì các dự án đều đội vốn, có dự án vốn đội lên hàng nghìn tỷ đồng. Tính riêng với 4 dự án sản sinh đạm và phân bón của ngành hóa chất và thép đã đội vốn cả chục nghìn tỷ đồng với một số dấu hiệu bất thường.

 

nhà phố máy sản xuất phân bón Diamon phốt phát số 2 chỉ vận hành trên dưới 50%. Ảnh: Nguyễn Thu.
 
Đủ chiêu đội vốn
 
Dự án Gang thép Thái Nguyên GĐ 2 mở ra cũng thuộc diện dự án đội vốn nóng với tổng mức đầu tư ban đầu là 3.843 tỷ đồng, trong đó vốn tự có của CDT là 10%, còn lại là di chuyển vay 90%. Tại thời gian phê duyệt, do là dự án nhóm A nên được vay vốn ODA của Chính phủ Trung Quốc với lãi suất ưu đãi của Chính phủ cùng  dự án phân đạm Hà Bắc (vay 44,2 triệu nhân dân tệ).
 
Ngày 15/5/2007, HĐQT Tổng doanh nghiệp Thép Việt Nam quyết định phê duyệt nhà phố thầu China Metallurgical Group Corporation (MCC) trúng thầu gói thầu EPC số 01 Dây chuyền công nghệ luyện kim khu vực Lưu Xá thuộc Dự án đầu tư mở rộng sinh sản GĐ 2 với giá trúng thầu hơn 2.587 nghìn tỷ đồng, tương đương hơn 160,8 triệu USD.
 
Điểm đáng lưu ý trong hợp đồng EPC của dự án này chính là việc Sau thời điểm được bắt đầu thực hiện tháng 9/2007, chỉ chưa đầy một năm sau đó, trước một vài biến động lớn của thị trường , tổng thầu MCC đã có đề nghị tăng giá cả trị gói thầu lên 134 triệu USD, chủ yếu là tăng giá cả trị phần xây lắp, trong khi giá thành trúng thầu chỉ gần 43 triệu USD. Khi đề nghị này bị từ chối, nhà mặt phố thầu MCC quay sang đề nghị tách phần xây dựng và lắp đặt (phần C) ra khỏi hợp đồng EPC, để bàn giao lại cho nhà phố thầu Việt Nam.
 
Ngày 1/7/2009, Tổng doanh nghiệp Thép Việt Nam có Văn bản số 896/VNS-ĐTPT gửi Thủ tướng Chính phủ kiến nghị giải quyết trở ngại cho dự án theo hướng cho tách phần C ra khỏi Hợp đồng EPC để giao cho nhà mặt phố thầu phụ Việt Nam thực hiện, chi trả theo trọng lượng thực tế , nhà thầu MCC chịu nhiệm vụ phần E, P và chịu mọi rủi ro liên quan. Tổng tiến độ điều chỉnh của dự án tính đến lúc này kéo dài thêm 21 tháng. Tuy nhiên, sau đó phía Tổng doanh nghiệp thi công Việt Nam cũng không đã đi vào hoạt động được công việc.    
 
Từ cuối năm 2012, do CĐT TISCO chưa thu xếp được đủ vốn cho dự án nên các nhà phố thầu xây dựng đã rút hết công nhân và máy móc thi công ra khỏi công trường. Toàn bộ các hạng mục của Gói thầu EPC số 01 bị tạm ngừng thi công . Đến ngày 15/5/2013 CĐT duyệt điều chỉnh vốn đầu tư của dự án tăng từ 3.843 tỷ đồng lên 8.104 tỷ đồng, đồng nghĩa mục tiêu đặt ra ban đầu của chủ đầu tư là dự án sẽ đi lại vào sản sinh tại thời khắc tháng 5/2011 chính thức phá sản.          
 
Trong một bản báo cáo của Thanh tra Bộ Công Thương sau này về Dự án đầu tư mở rộng sản xuất giai đoạn 2 doanh nghiệp Cổ phần Gang thép Thái Nguyên, thanh tra bộ cũng chỉ ra một phần nhỏ điểm bất thường liên quan tạm ứng và chi trả cho nhà mặt phố thầu MCC. Cụ thể, tỷ lệ thanh toán theo qui định của Hợp đồng EPC được ký là 95% trong khi hồ sơ dự thầu của MCC chỉ đề nghị 90%. Đặc biệt, việc tăng giá cả hợp đồng là không nên phép nhưng rốt cuộc dự án vẫn được điều chỉnh vốn.
 
“Các nội dung liên quan trong hợp đồng EPC số 01, trước khi ký kết với MCC đều được CĐT xem ý kiến của Vụ Pháp luật quốc tế- Bộ Tư pháp, Vụ Quản lý đấu thầu Bộ KHĐT, Tổng công ty Thép Việt Nam. Tháng 6/ 2008 khi dự án bị đình trệ , CĐT đã tham vấn ý kiến của Hãng luật KELVIN C.H.I.A Partnership và đã được trả lời: “chúng tôi không thấy bất kỳ qui định nào trong hợp đồng không có hiệu quả cho TISCO và cho phép MCC có quyền đơn phương đòi tăng giá thành hợp đồng”, báo cáo của Thanh tra Bộ Công Thương nêu rõ.
 
Đến một số khoản chi bất thường
 
Một trong số các dự án đầu tư nghìn tỷ thua lỗ có nhiều sai phạm trong quản lý, đầu tư và thực hiện hợp đồng EPC của Tập đoàn Hóa chất Việt Nam (Vinachem) phải kể đến trường hợp của Dự án xây công trình nhà máy chế tạo phân bón Diamon phốt phát số 2 của công ty cổ phần DAP số 2 tại Khu công nghiệp Tằng Loỏng (huyện Bảo Thắng, tỉnh Lào Cai). Đây là dự án có vốn đầu tư hơn 5.000 tỷ đồng và được bắt đầu xây dựng tháng 12/2011 từng được Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Trương Hòa Bình hồi tháng 11/2016 đề nghị Bộ Công an chỉ đạo làm rõ theo đề nghị của Kiểm toán nhà nước liên quan đến một số ít sai phạm được phát hiện thông qua kết quả kiểm toán.
 
Trước đó, Thanh tra Bộ thi công có kết luận thanh tra và yêu cầu Vinachem chỉ đạo, làm rõ chức năng đối với các tổ chức, cá nhân đã để xảy ra một số sai sót tại dự án xây nhà máy sản sinh phân bón đẳng cấp DAP số 2. Theo kết luận thanh tra này, riêng việc điều chỉnh dự án đầu tư xây dựng công trình đã thúc đẩy tổng mức đầu tư gần 79,9 tỷ đồng. khía cạnh khác , công tác đàm phán, ký kết hợp đồng với gói thầu EPC còn một ít tồn tại dẫn đến giá thành một số ít hạng mục công trình và vật tư, thiết bị trong biểu giá thành hợp đồng cao hơn so với giá dự phòng và thúc đẩy trị giá trị hợp đồng hơn 145 tỷ đồng và hơn 2,5 triệu USD.
 
Đặc biệt, theo kết luận, công ty cổ phần DAP số 2 có sai sót trong nghiệm thu, chi trả vượt hơn 1,2 triệu USD tiền thuế giá trị tăng thêm mua hàng nhập khẩu tại gói thầu EPC. Việc không tính đúng các thành phần giá thành (qui hoạch , kỹ thuật, bản quyền, mua sắm, thi công ) cũng dẫn đến thanh toán vượt gần 47.000 USD.
 
Riêng việc nghiệm thu, chi trả thừa độ cứng quét nhựa đường chống thấm thuộc hạng mục đường sắt cũng giúp tăng giá thành của Dự án thi công công trình nhà mặt phố máy sản sinh phân bón Diamon phốt phát số 2 hơn 235 triệu đồng. Thanh tra Bộ xây dựng cũng yêu cầu làm rõ khoản tăng do đàm phán, ký phối kết hợp đồng tại gói thầu EPC là hơn 145,2 tỷ đồng và hơn 2,5 triệu USD.
Tìm hiểu thêm camnangcanho.com